logo
Stichting PassieVoorPasen • • Merwedeplantsoen 73 • • 3522 JZ Utrecht mailto

Demantius

Christoph Demantius (1567 - 1643) was een Boheems-Duitse componist, muziektheoreticus, dichter en schrijver. Hij was tijdgenoot van Monteverdi, zelfs met exact hetzelfde geboorte- en sterfjaar, en vertegenwoordigde de  overgang van de renaissancepolyfonie naar de vroege barok in de Duitse Lutherse muziek. Hij werd geboren in Reichenberg (nu Liberec, Tsjechië). Aan het begin van 1590 was hij in Bautzen, waar hij een leerboek schreef, en in 1593 ontving hij een graad aan de universiteit van Wittenberg. In 1594 verhuisde hij naar Leipzig en in 1597 verwierf hij het cantorschap in Zittau, waar hij waarschijnlijk les gaf aan de jonge Melchior Franck. Zijn volgende post was die van cantor van de kathedraal van  Freiberg. Hoewel hij in staat was om deze in positie te behouden, leed hij erg onder de Dertigjarige Oorlog. De meeste van zijn kinderen, uit vier huwelijken, stierven ten gevolge van de ontberingen van die oorlog.

Werken

Demantius was een enorm vruchtbaar componist, hoewel veel van zijn werken verloren zijn gegaan. Stilistisch was hij een opvolger van Lassus, die ook in Duitsland werkzaam was tijdens het eerste deel van Demantius' leven. Hij schreef de meeste van zijn muziek vóór de Dertigjarige Oorlog. Waar­schijn­lijk maakten de ontberingen van die oorlog, zoals gebrek aan middelen en uitvoerende musici, het moeilijk om te componeren en te publiceren.

De geestelijke muziek van Demantius omvat motetten, missen, Magnificat-composities, Psalm-zettingen, hymnen, en een prachtige Johannespassie, een van de meest betekenisvolle passie­composities van de Renaissance. Dit werk, voor zes stemmen, wordt beschouwd als het laatste in de ontwikkeling van de Duitse motetpassie. Hierin wordt het hele Passieverhaal verteld door een zesstemmig a cappella koor, dat ongekend effectief is in zijn schilderingen van de tekst en de personages door bijvoorbeeld textuur en stemmenaantal te variëren. De daarna gecomponeerde Passies wisselen af tussen solo- en koordelen en zijn meer dramatische aard van karakter, culminerend in de Johannes Passion van Bach. Demantius' passie bevat een zetting van Jesaja 53 in aanvulling op de gebruikelijke tekst uit het Johannesevangelie.

Zijn motetten zijn van het Laat-Renaissance type. Ze zijn alle luthers, sommige in het Duits, andere in het Latijn. Ze zijn conservatief in de zin dat zij een deel van de Italiaanse barokke innovaties zoals concerterende stijl en basso continuo vermijden. Beide werden reeds op grote schaal gebruikt in Duitsland rond 1610. Maar hij heeft een zeer individuele en herkenbare stijl ontwikkeld met behulp van traditionele vormen en middelen, heel anders dan de Palestrina-polyfonie die andere “conservatieve” componisten van zijn tijd aannamen.

Als theoreticus geniet hij faam voor het samenstellen van het eerste woordenboek van muziektermen in het Duits. Hij publiceerde ook een handboek voor muziekonderwijs in de school.

Terug